“Wil je dat even voor me kopiëren?”, hoor je regelmatig in kantoorgangen. Met een druk op de knop worden letters en afbeeldingen haarscherp op een papiertje afgedrukt. Kleuren worden moeiteloos overgenomen. Saai eigenlijk, die geautomatiseerde kopieermachines. Leuker is het om een tekenaar te zien zwoegen, die uiterst nauwkeurig probeert een voorbeeld na te maken. En dat het resultaat dan toch net een beetje afwijkt. Vincent van Gogh kopieerde ook: zowel zijn eigen werk als dat van anderen. Interessant, maar ook curieus. Want waarom zou je kunstwerken willen kopiëren?
.
Wil je dit even voor mij kopieren?
Aan het begin van zijn kunstenaarschap oefende Van Gogh op bekende afbeeldingen om het ambacht onder de knie te krijgen. Zijn grote voorbeelden waren Rembrandt en Millet. Net als Millet liet Van Gogh zich graag inspireren door het ‘eerlijke boerenleven’. Toen hij vanwege een zenuwinzinking werd opgenomen in een instelling in Saint-Rémy-de-Provence, putte hij uit Millets werk om te kunnen blijven schilderen. Het echte boeren buitenleven bleef hem boeien. Een winters tafereel van Millet vormde de basis voor het schilderij Ondergesneeuwd veld met een eg. Van Gogh maakte het in 1890, zijn laatste levensjaar. Hij nam de compositie over van een zwart-wit ets en kleurde het schilderij in met zijn kenmerkende penseelstreek en gelaagde kleurgebruik. Door een eigenzinnige interpretatie te geven aan het voorbeeld van Millet zijn dit soort schilderijen veel meer variaties dan letterlijke kopieën. Van zijn eigen doek De slaapkamer, waar hij erg tevreden over was, maakt hij ook een paar kopieën. Zodat hij ze als cadeautje kon uitdelen aan familieleden.
Onderzoek heeft veel prijsgegeven over deze werkwijze van Van Gogh. We kijken als het ware in zijn hoofd. En dàt kan een kopieerapparaat dan weer niet.
Wat vind jij ervan dat Vincent van Gogh kopieën maakte, van zijn eigen werk en dat van anderen?
Het feit dat van Gogh zijn werk copieerde om het te kunnen weggeven betekent dat hij niet veel waarde aan zijn werk hechtte. Merkwaardig!! Was het bescheidenheid of wellicht wanhoop, omdat hij niets kon verkopén?..
Je kunt het ook anders interpreteren: hij maakte juist kopieën van de werken waarover hij zelf zeer tevreden was, zodat bijvoorbeeld ook zijn familie kon zien waar hij mee bezig was. Hij hechtte er dus veel waarde aan. Zijn moeder vierde op 10 september 1889 haar 70ste verjaardag, en mede voor die gelegenheid stuurde hij haar en zijn zuster Willemien – die bij hun moeder woonde –vijf schilderijen, waaronder drie kopieën naar eigen werken, alle iets kleiner van formaat dan de eerste versies. Daar zat onder andere een versie van De slaapkamer bij, een werk dat nu in Parijs in het Musée d’Orsay hangt.
vriendelijke groet,
Teio Meedendorp
onderzoeker Van Gogh Museum