Het tekenen met pen en inkt was een van Van Goghs favoriete werkwijzen. Het medium beviel hem bijvoorbeeld stukken beter dan houtskool. Hij werkte ook graag en veel met potlood en zwart krijt, maar het krabbelen met een veren, stalen of rieten pen en wat inkt gaf hem de meeste voldoening. De inkt op een deel van zijn tekeningen oogt door verkleuring en verbleking echter niet meer zo fris als deze ooit moet zijn geweest. Om te weten te komen hoezeer sommige pentekeningen in de loop der tijd zijn veranderd, kunnen oude foto’s helpen.
Wat oude foto’s kunnen vertellen over inkt
PAARS
Het verbleken van inkt kan soms extreme vormen aannemen. Van Gogh heeft bijvoorbeeld met een paarse inkt gewerkt die dermate lichtgevoelig is, dat de voorstelling na verloop van tijd nauwelijks meer herkenbaar is – zie bijvoorbeeld de tekening Montmajour van het Van Gogh Museum. De getekende lijntjes zijn niet meer paars, maar lichtbruin. Tachtig jaar geleden was de voorsteling nog een stuk beter herkenbaar, blijkt uit de foto die in 1928 werd gebruikt voor de grote Van Gogh oeuvrecatalogus van J.-B. de la Faille. Die foto is weliswaar in zwart/wit, maar er zijn veel meer lijnen beter te herkennen. Toch zal er ook in 1928 al verval van kleurintensiteit zijn geweest. Hoe diep paars de tekening oorspronkelijk kan zijn geweest gaan we in het project nader onderzoeken.
Montmajour (mei/juni 1888), tekening met paarse inkt, Van Gogh Museum (Vincent van Gogh Stichting)
Links – huidige situatie; Rechts – foto uit 1928
ZWART – BRUIN
Gelukkig heeft Van Gogh niet veel met deze paarse inkt getekend. Maar ook sommige zwarte inkten kunnen verbleken en/of verkleuren. De verkleuring gaat dan meestal richting bruin. Toch is het in dergelijke pentekeningen niet altijd duidelijk of de inkt oorspronkelijk wel helemaal zwart was, of van zichzelf misschien al een beetje bruinig. Zo zijn er bijvoorbeeld tekeningen die naast mooie zwarte lijnen ook bruine lijnen hebben, wat er op lijkt te wijzen dat Van Gogh met twee verschillende inkten heeft gewerkt. Binnen het project proberen we te achterhalen welke soorten inkt Van Gogh gebruikte en in welke mate deze zijn verkleurd (of niet).
Daarvoor roepen we de hulp in van oude reproducties en gelukkig zijn er van diverse pentekeningen zeer vroege opnames bekend, zelfs gekleurde. In 1919 en 1928 stelde Julius Meier-Graefe in Duitsland portfolio’s samen met kleurenreproducties naar tekeningen van Van Gogh. Enkele decennia daarvoor publiceerde Willem van Meurs uit Haarlem al een 18-tal reproducties naar tekeningen. Die waren weliswaar in zwart/wit, maar de door Van Meurs zelf ontwikkelde reproductiemethode – de isografie – was van zo’n goede kwaliteit, dat menigeen het verschil tussen de oorspronkelijke tekening en de reproductie niet opviel.
Hieronder is goed te zien hoe de mooie pentekening Fontein in de tuin van de inrchting aan contrastwerking inboette door de geleidelijke verbleking/verbruining van de inkt. Vooralsnog is het niet helemaal duidelijk of de tekening oorspronkelijk diep zwart was, maar de onderste en oudste reproductie van Van Meurs toont wel aan dat het licht/donker effect aanvankelijk een stuk sterker was. Je ziet veel beter wat Van Gogh oorspronkelijk heeft willen benadrukken: het krachtige schaduwspel van een door boomtakken gefilterd fel zonlicht.
Kleurenreproductie 1928 Isografie ca. 1900
Fontein in de tuin van de inrichting (mei/juni 1889), tekening met pen en inkt, Van Gogh Museum (Vincent van Gogh Stichting)
Linksboven – huidige situatie, overwegend bruin verbleekte inkt; Rechtsboven – kleurenreproductie uit 1928, overwegend donkerbruine inkt met nog wat zwart; Linksonder - zwart/wit reproductie (isografie) uit ca. 1900 waarop alle lijnen een stuk donkerder ogen.
2 reacties op “Wat oude foto’s kunnen vertellen over inkt”
Laat een reactie achter
[...] Dit blogartikel was vermeld op Twitter door Van Gogh Museum, Mieke Siemons. Mieke Siemons heeft gezegd: Interessant: RT “@vangoghmuseum: Atelierpraktijk: Wat oude foto’s kunnen vertellen over inkt http://goo.gl/fb/df1Ow” [...]
This “paars” ink usage is very exciting… Thankful that there are photos of the drawing before the discolouration went serious. Love the info. Dankewel.