Methoden en technieken

Nanotechniek met de Focused Ion Beam (FIB) - Terug

De tamelijk nieuwe nanotechniek stelt onderzoekers in staat verfmonsters te prepareren voor de Transmissie Elektronen Microscoop (TEM). De techniek maakt gebruik van een Focused Ion Beam (FIB), een straal gerichte ionen. Een ion is een atoom of meerdere atomen die elektrisch geladen zijn door elektronen. Met de ionenstraal kan een verfmonster zeer precies worden ‘uitgefreesd’. Daardoor is het mogelijk veel exacter de plaats te bepalen van de uitsnede in een verfmonster, evenals de dikte van die uitsnede. Dat gebeurt tot op een paar nanometer nauwkeurig (1 nanometer = een miljoenste millimeter). Met de nanotechniek zijn problemen te vermijden die kunnen optreden bij de traditionele preparatiemethode, zoals afbrokkelen van het verfmonster. De techniek maakt op bijna atomair niveau details zichtbaar van de morfologie (vorm), chemische structuur en samenstelling van de verschillende pigmenten en bindmiddelen in de verf.

Bij afbeelding: Te zien is een FIB-uitsnede uit het originele verfmonster van Van Goghs Brug in de regen, 1887. Van een dwarsdoorsnede van het originele monster uit de gronderingslaag van Brug in de regen is een FIB-uitsnede gemaakt. Op de eerste foto is de plek van de uitsnede omcirkeld (SEM-beeld). De tweede foto toont een overzicht van de uitsnede gemaakt met TEM. De derde foto is een TEM-beeld van het omcirkelde gebied uit de tweede foto, waarop een concentratie van het pigment beenderzwart te zien is.