1 reactie »

Atelier achter tralies

Waar werkte Van Gogh? Achter de tralies in Saint-Rémy-de-Provence

In mei 1889 werd Van Gogh opgenomen in een inrichting voor geesteszieken in Saint-Rémy-de-Provence, niet ver van Arles. Hij zou er een jaar verblijven. Naast de gebruikelijke cel die elke patiënt kreeg toegewezen, werd hem ook één cel toegezegd om in te werken. Ruimte genoeg, want er stonden zo’n dertig cellen leeg.

Anders dan zijn medepatiënten was het Van Gogh namelijk toegestaan normaal door te werken, zowel binnen als buiten de inrichting. Het was essentieel voor zijn herstel, vond niet alleen hij, maar ook de behandelend geneesheer, en het gaf hem in ieder geval afleiding.

Luchtopname van de inrichting Saint-Paul-de-Mausole, bij Saint-Rémy-de-Provence

Luchtopname van de inrichting Saint-Paul-de-Mausole, bij Saint-Rémy-de-Provence - A: het mannenverblijf, bij de pijl Van Goghs cel - B: de noordvleugel waar Van Gogh zijn atelier had. De vleugels gaven uit op een grote verwilderde tuin met pijnbomen, waarin Van Gogh ook graag werkte.

.

Alles in de inrichting was voorzien van tralies, zo ook zijn atelier. Een groter contrast met het atelier dat hij in Arles had moeten achterlaten – zijn geliefde Gele Huis – was nauwelijks mogelijk. Anderzijds, daarvoor had hij vaak genoeg met werkruimtes moeten improviseren. Hier keek hij in ieder geval uit op een fraai verwilderde tuin. Als enige van alle ruimtes die hem tot atelier hebben gediend, maakte hij er een interieurstudie van, waarop de tralies achter het raam duidelijk zichtbaar zijn.

Vincent van Gogh, Raam in het atelier, 1889, zwart krijt, penseel in olieverf en waterverf op roze papier, 62 x 47,6 cm, Van Gogh Museum, Amsterdam ( Vincent van Gogh Stichting)

Vincent van Gogh, Raam in het atelier, 1889, Van Gogh Museum, Amsterdam ( Vincent van Gogh Stichting)

.

Locatie

Hoewel we weten dat Van Gogh zijn atelier in de noordelijke vleugel had, is niet helemaal duidelijk in welke cel precies. En hoewel vaak is aangenomen dat deze zich op de eerste verdieping bevond, pleit een opmerking uit een brief daar een beetje tegen. Toen hij in de herfst van 1889 zijn broer Theo schilderijen wilde toesturen, schreef Vincent : ‘het [werk] droogt heel slecht door de vochtigheid in het atelier. Er zijn hier bijna nooit kelders of fundamenten onder de huizen en je voelt de vochtigheid meer dan in het Noorden’ . Dat zal vooral voor de begane grond hebben gegolden.

.

Toeschouwers

Er zaten allerlei soorten geesteszieken in de inrichting, lichte gevallen zoals Van Gogh zelf eigenlijk grotendeels, en (zeer) zware die voor tumult konden zorgen. Van Gogh beschreef ze met mededogen: ‘Als ik in de tuin werk komen ze allemaal kijken en ik verzeker u dat ze meer bescheidenheid en beleefdheid opbrengen om me met rust te laten dan bijvoorbeeld de brave burgers van Arles.’  Die hadden hem namelijk verjaagd uit het Gele Huis en hem bij de politie aangeklaagd als een gevaarlijke gek die niet vrij mocht rondlopen.

.

Aanvallen

Tijdens zijn verblijf in Saint-Rémy onderging Van Gogh enkele heftige aanvallen, altijd als hij zich buiten de inrichting bevond. Na zo’n aanval werkte hij doorgaans eerst een tijdje alleen in zijn atelier, alvorens hij weer naar buiten mocht of durfde. Meestal waren de aanvallen kort en heftig, maar bij de laatste, die eind februari 1890 begon, duurde het bijna twee maanden voor hij zich weer goed voelde. Tijdens het aansterken mocht hij werken in zijn atelier, en schilderde hij aan de hand van tekeningen en uit zijn hoofd enkele kleine werkjes: landschappen met boeren en hutjes die hij aanduidde als ‘herinneringen aan het noorden’.  In de tussentijd had Theo een plek voor hem gevonden in het noorden, vlakbij Parijs in Auvers-sur-Oise, waar hij in mei 1890 naar toe verhuisde.

Vincent van Gogh, Herinnering aan Brabant, 1890, olieverf op doek op paneel, 48,8 x 54,4 cm, Van Gogh Museum, Amsterdam (Vincent van Gogh Stichting)

Vincent van Gogh, Herinnering aan Brabant, Van Gogh Museum, Amsterdam (Vincent van Gogh Stichting)

 

Een reactie op “Atelier achter tralies”

  1. Frank :

    Fijn om dit te lezen. Afgelopen week was ik nog in St. Paul waar de indruk gewekt wordt dat zijn werkelijke cel zich in het oud klooster bevind….weer een illusie armer dus.