1 reactie »

Een nieuwe kleur in Van Goghs palet

 

Eerst in Antwerpen en later ook in Parijs verschuift Van Gogh zijn kleurenpalet geleidelijk van een traditioneel palet met sombere kleuren naar een meer modern palet met heldere tinten. Sommige verven gaat hij minder of helemaal niet meer gebruiken, nieuwe verven verschijnen. Een van de pigmenten die Van Gogh in het voorjaar van 1886 gaat gebruiken is het groenblauwe ceruleumblauw (kobalt tinoxide), een pigment dat in de tweede helft van de 19de eeuw op de markt kwam. Eerst dachten we dat Van Gogh dit pigment pas in Parijs voor het eerst toepaste en niet in zijn Nederlandse periode daarvoor.

Hij beschrijft zijn vroege palet in een brief van 5 augustus 1882 aan zijn broer Theo ‘…maar zoo als ge begrijpt heb ik zoowel voor water- als voor olieverf mij bepaald tot eenvoudige kleuren, oker (rood, geel – bruine), cobalt & pruissisch blaauw, napelsch geel, terra sienne, Zwart en Wit, aangevuld met wat carmijn, sepia, vermiljoen, ultramarijn, guttegom in kleinere tubes. Maar mij onthouden van kleurtjes die men zelf moet mengen. Dit is geloof ik een praktisch palet, met gezonde kleuren. Ultramarijn, Carmijn of iets anders voegt men bij in geval ’t bepaald noodig is’.

Maar wat schetst mijn verbazing toen we het schilderij Meisje in het bos uit de collectie van het Kröller-Müller Museum gingen onderzoeken? Van Gogh schilderde dit werk en veertien andere werken, waarvan er overigens nog maar vijf bekend zijn, tussen 10 een 22 augustus 1882 buiten in Den Haag. In het Meisje in het bos blijkt ceruleumblauw te zijn gebruikt voor de lucht! Had Van Gogh dan toch, in tegenstelling tot wat hij in zijn brief schreef, ook zo vroeg in zijn carrière al modernere kleuren gebruikt? Lange tijd was Het meisje in het bos het enige Nederlandse schilderij waarin we ceruleumblauw hadden aangetroffen, maar kortgeleden kregen we de mogelijkheid om een schilderij uit dezelfde maand augustus te onderzoeken. En ook hier bleek ceruleumblauw in de luchtpartij te zijn gebruikt. Het was dus niet bij één keer gebleven.

Vincent van Gogh, Meisje in het bos, 1882, Kröller-Müller Museum, Otterlo, olieverf op papier, 37 x 58,8 cm.

Vincent van Gogh, Meisje in het bos, 1882. Kröller Müller Museum, Otterlo

Een verfmonster is zo klein als de punt van een speld. De grootte wordt aangegeven in micrometer (1/1000 van een milimeter). 

Dwarsdoorsnede van en monster genomen uit de luchtpartij. De groenblauwe puntjes in de bovenste verflaag zijn de ceruleumblauwe deeltjes van de verf van de lucht. De onderste witte laag is de grondlaag van het doek.

.

Ik ben meteen in zijn brieven gaan lezen of ik er iets over vinden kon. En ja hoor, in een brief aan Theo van 14 augustus 1882 schrijft hij over een schilderij van groene weilanden dat hij zojuist geschilderd heeft: ‘Maar ’t was geheel een kwestie van kleur & toon, de schakeering van de gamma kleuren van de lucht, eerst een lilas nevel – waarin de roode zon, half bedekt door een donkerpaarsche wolk met schitterend rood fijn randje; bij de zon reflecties van vermiljoen, maar daarboven een strook geel dat groen werd en hooger blaauwachtig, het zoogenaamde Cerulean blue, en dan hier & daar lilas & graauwe wolken die reflecties pakken van de zon’.
.

Sommige experts gingen er van uit dat de term ‘Cerulean blue’ in deze brief een aanduiding voor de kleur was en niet betekende dat Van Gogh dit pigment ook daadwerkelijk voor de lucht gebruikte. Op basis van ons onderzoek kunnen we echter stellen dat Van Gogh het wel degelijk letterlijk bedoelde!

 

Een reactie op “Een nieuwe kleur in Van Goghs palet”

  1. Dr Rendel D. de jong :

    Intersante vonst! Toevallig preseneerde ik kortgeleden een paper over de “coaching” en “mentoring” die Van Gogh ontving van Mauve en Weissenbruch ontving in de periode december 1881-augustus 1882. Het viel me op dat hij voor het eerst echt enthousiast was over zijn eigen werk toen hij die schilderijen in augustus 1882 maakte. Ook op het eerste gezicht sluiten deze werken meer aan bij zijn Franse periode dan de schetsen en tekeningen die hij na augustus 1882 maakte, opnieuw teleurgesteld over zijn beperkte vermogens tot het verbeelden van menselijke figuren.
    Ik ben benieuwd of u in uw onderzoek ook Van Gogh’s vakmatige en artistieke ontwikkeling hebt betrokken.
    Met vriendelijke groet,
    Rendel de Jong