1 reactie »

Schilderen op het strand

Eind mei 1888 bezocht Vincent van Gogh het vissersdorpje Les Saintes-Maries-de-la-Mer aan de Middellandse Zee. Tijdens zijn verblijf van een week maakte hij drie schilderijen en verschillende tekeningen. Een van deze schilderijen, een zeegezicht, biedt een uitstekend inzicht in de werkwijze van de kunstenaar en de omstandigheden waaronder hij buiten schilderde.

Zeegezicht bij Les Saintes-Maries-de-la-Mer, 1888, Van Gogh Museum, Amsterdam

Vincent van Gogh, Zeegezicht bij Les Saintes-Maries-de-la-Mer, 1888, Van Gogh Museum, Amsterdam .

.

Als we Zeegezicht bij Les Saintes-Maries-de-la-Mer vergelijken met Meisje in het bos uit 1882, wordt duidelijk dat de kunstenaar veel progressie had gemaakt sinds zijn eerste schildersessie in de openlucht, zes jaar eerder.

Het ontbreken van een onderliggende schets geeft bijvoorbeeld aan dat Vincent het onderwerp moeiteloos wist over te brengen op het doek. In een brief die hij schreef na terugkeer in Arles liet hij zijn broer Theo trots weten dat hij een van de tekeningen in Saintes-Maries binnen een uur en zonder perspectiefraam had gemaakt. We nemen daarom aan dat Van Gogh dit hulpmiddel bewust had achtergelaten in Arles, omdat hij wist dat hij het niet nodig had.

.

Dankzij een andere brief weten we ook dat Vincent was gefascineerd door de kleuren van de Middellandse Zee: ‘De Middellandse Zee heeft een kleur als van makrelen, dat wil zeggen wisselend – je weet niet altijd of het groen is of paars, je weet niet altijd of het blauw is, want het volgende moment heeft de steeds veranderende weerschijn een roze of grijze tint aangenomen.’

Toen ik een paar jaar geleden op vakantie was in het Middellandse Zeegebied nam ik deze foto, en we zien inderdaad alle kleuren die Van Gogh beschreef en op zo’n geslaagde manier gebruikte in zijn schilderijen.

Het strand aan de Middellandse Zee, met alle kleuren van de makreel.

Het strand aan de Middellandse Zee, met alle kleuren van de makreel.

.

Behalve de verschillende waterkleuren suggereren de okerkleurige penseelstreken dat het zand door het water omhoog wordt gestuwd en brengen de witte verfstrepen op een indrukwekkende manier de kolkende golven tot leven.

.

Ik ben ook erg gefascineerd door de overtuigende manier waarop Van Gogh de inval van het licht door het transparante water vormgeeft: hij maakt gebruik van het vlakke oppervlak van een paletmes om de verflagen dunner te maken, zodat de witte grond erdoorheen schijnt.

Detail van de toepassing van een paletmes.

Sporen van het gebruik van een paletmes in de golven. Detail Zeegezicht bij Les Saintes-Maries-de-la-Mer.

.

Maar hoe weten we zeker dat dit schilderij ook echt buiten is geschilderd en niet pas later, nadat Van Gogh was teruggekeerd naar Arles? Hij zou het werk bijvoorbeeld ook in zijn studio kunnen hebben geschilderd, op basis van een tekening die hij in Saintes-Maries ter inspiratie had gemaakt.

Net als in Meisje in het bos  is het fysieke bewijs direct te vinden in de verflagen. Ik vond alleen geen bladeren, maar wel talloze kleine zandkorreltjes die zich in de nog natte verflagen hadden vastgezet. Dat past natuurlijk ook beter bij een zeegezicht.

Zand op het schilderij

Micrografisch beeld van zandkorrels in de verflagen.

.

Het moet behoorlijk hebben gewaaid toen Van Gogh dit schilderij maakte. We vroegen ons af of hij geen last had van al dat zand dat op zijn schilderij waaide, maar het lijkt er niet op. Er is geen enkel bewijs van pogingen om het zand te verwijderen.

Ik denk zelfs dat Van Gogh erg tevreden was over het resultaat. Hij besloot immers om een grote felrode signatuur op de voorgrond te plaatsen!

.

 

Een reactie op “Schilderen op het strand”

  1. trompRob :

    Prachtig, zo blijf je leren :-}