1 reactie »

Van Gogh op les

Is het werkelijk zo dat beroemde kunstenaars in het begin van hun loopbaan een kunstopleiding niet afmaken, wegens gebrek aan talent bijvoorbeeld, of al te eigenzinnige opvattingen? Niet alle verstoten en onbegrepen schilders worden later helden, evenmin als dat zij die een onberispelijke academische opleiding hebben genoten gedoemd zijn tot mislukken. Voor Van Gogh gaat het voor een deel zeker wel op. Meermaals in zijn carrière heeft hij pogingen ondernomen ‘officieel’ kunstonderwijs te volgen, maar nergens hield hij het langer dan drie maanden vol.

.

Academies

Van Goghs bezoeken aan de academie van Brussel in 1880 en die van Antwerpen in 1886 waren van betrekkelijk korte duur en niet erg succesvol. Van zijn Brusselse academietijd weten we alleen dat hij voor de cursus ‘tekenen naar antieke fragmenten’ de laatste plaats behaalde. Aan de Antwerpse academie wilde hij behalve tekenen naar gipsen voorbeelden ook schilderen naar levend model, maar na een korte proef hoefde hij voor de schilderklas niet terug te komen. Hem werd aangeraden eerst nog maar eens een jaar flink door te tekenen – wat hij zich ook voornam. In de tussenliggende Nederlandse periode (1881-1885) heeft hij overigens nooit les gevolgd aan een officiële instelling.

Koninklijke Academie voor Schone Kunsten, Antwerpen

Koninklijke Academie voor Schone Kunsten, Antwerpen. Op 18 februari 1886 schreef Van Gogh zich hier in voor de tekenklas.

Van Gogh had in het begin ook helemaal geen tijd om aan een academie eerst jarenlang naar antieke voorbeelden te tekenen. Hij was de jongste niet meer en financieel geheel afhankelijk van zijn familie. Om iets te leren zocht hij liever het gezelschap op van een meer ervaren kunstenaar, zoals Anthon Mauve in Den Haag. Wel stelde hij zichzelf regelmatig taken die academisch aandoen, vooral als het om de studie van de menselijke figuur ging. Dan wilde hij opeens honderd figuren tekenen, of honderd koppen schilderen.

.

Cormon

De drang om naar (naakt)model te kunnen tekenen en schilderen dreef hem in eerste instantie ook naar de Antwerpse academie en vervolgens naar het atelier van Fernand Cormon in Parijs. Die stad kende meerdere ‘vrije ateliers’, zoals ze wel werden genoemd, gerund door succesvolle salonschilders die waren geschoold in de Franse academische traditie. Cormons atelier aan de Boulevard Clichy in Montmartre had een goede reputatie: de meester kwam één keer per week langs om de studies van zijn pupillen te beoordelen en hij was niet uitzonderlijk streng. Hier hield Van Gogh het uiteindelijk het langste uit: ongeveer drie maanden, van maart tot juni 1886. Het was het laatste ‘officiële’ onderwijs dat hij zou volgen.

Fernand Cormon, 1910-15

Fernand Cormon, ca. 1910-15. ‘Cormon had scherpe gelaatstrekken en donker haar, en maakte snelle bewegingen als een vogeltje, waar hij ook wel een beetje op leek’, aldus de Schotse kunstenaar Archibald Standish Hartrick die in 1886-1887 lessen op het atelier volgde, toen Van Gogh al was vertrokken.

A.S. Hartrick, Het atelier van Cormon

Een impressie van het atelier van Cormon - een aquarel, mede gebaseerd op een foto, van diezelfde Hartrick. Hartrick leerde Van Gogh kennen via hun gemeenschappelijke vriend, de Australische kunstenaar John Peter Russell, die ook bij Cormon werkte en hier achter de piano is afgebeeld (met zwarte hoed). Links vooraan  zit Henri de Toulouse-Lautrec, met wie Van Gogh eveneens bevriend zou raken. Hartrick publiceerde zijn herinneringen aan Cormon, Van Gogh, Lautrec en anderen in 1939.

 

Een reactie op “Van Gogh op les”

  1. Ik kan me goed voorstellen, dat van Gogh liever in gezelschap van ervaren kunstenaars leerde als aan de academie. De academie wil natuurlijk “volgens de regels” werken en dan kan ik me goed voorstellen dat Van Gogh niet in het beeld van de academie paste.