Reageren? »

Van Goghs schetsboekjes

De krabbels in Van Goghs schetsboekjes zijn misschien wel de meest intieme uitingen van de kunstenaar. Het zijn snelle impressies van de wereld om hem heen. Veelal zijn het schetsen die het nooit verder hebben gebracht dan dat boekje; soms zijn ze het begin van een maakproces met als eindresultaat een gesigneerd schilderij of een uitgewerkte tekening.

Alle schetsboekjes van Van Gogh bevinden zich in de collectie van het Van Gogh Museum (Vincent van Gogh Stichting), zeven in totaal. Ze zijn echter niet allemaal even compleet, en er bestaan ook losse schetsboekbladen die niet in verband kunnen worden gebracht met één van deze boekjes. De kunstenaar had dus ongetwijfeld meer boekjes, die niet bewaard zijn gebleven. Het vroegste boekje dat we van hem kennen droeg hij bij zich in Nuenen, het laatste in Auvers-sur-Oise, het dorp waar hij zou sterven. De tussenliggende boekjes tonen schetsjes uit Nuenen, Antwerpen en Parijs.

NOTITIES

Een deel van de problematiek (en dus de uitdaging) van het onderzoek naar de schetsjes zijn Van Goghs notities, vaak in een onleesbaar handschrift of met een onbegrijpelijke inhoud. Hij krabbelde in zijn schetsboekjes bijvoorbeeld doktersrecepten en routebeschrijvingen, of pende hele gedichten over. Veel van deze aantekeningen kunnen nog beter geduid worden. Maar hoe intrigerend ook, voor het onderzoek naar Van Goghs atelierpraktijk zijn dit niet de meest relevante bladen.

INFORMATIEVE SCHETSJES

Echt interessant voor dit project wordt het als de schetsen meer vertellen over de werkwijze van Van Gogh, of de materialen die hij gebruikte. In zijn eerste, Nuenense schetsboekje maakte hij onder meer een tekeningetje van een aquarel verfdoos met notities van alle kleuren, wat ons een basis verschaft bij technisch onderzoek van aquarellen uit die periode. Hetzelfde boekje bevat meerdere schetsen van een perspectiefraam. Op onderstaande schets zie je goed hoe Van Gogh dit instrument gebruikte: zittend op een krukje keek hij door een op een standaard geplaatst venster met een horizontale en een verticale draad, om dat wat hij zag snel in de juiste perspectivische verhoudingen over te brengen op zijn papier dat op dezelfde wijze was ingedeeld.

Schetsboekblad van Van Gogh

Vincent van Gogh, schets van een kunstenaar achter een perspectiefraam, Nuenen, c. november 1884 - januari 1885. Potlood, 74 x 124 mm. Van Gogh Museum, Amsterdam (Vincent van Gogh Stichting)

VOORSTUDIES

Ten slotte zijn een paar schetsjes direct in verband te brengen met voltooide schilderijen. In sommige gevallen gebruikte de kunstenaar zijn schetsjes dus op de ‘klassieke’ wijze, als voorstudie voor een schilderij – met de begrijpelijke aanpassingen en in kleuren die soms al op de schets waren genoteerd. Zo kon een snelle impressie van iets wat hij onderweg had waargenomen leiden tot een uitgewerkt resultaat.

 

Comments are closed.