2 reacties »

Van Gogh schildert buiten – een introductie

Naar buiten

Onder leiding van Anton Mauve begon Van Gogh eind 1881 in het atelier aan zijn eerste olieverfstudies. Na een periode van acht maanden waarin hij uitgebreid oefende met tekenen, ging hij buiten op zoek naar motieven om te schilderen. Begin augustus 1882 zocht Theo hem op in Den Haag en gaf hem wat geld om de benodigde schildermaterialen te kopen. Van Gogh bedankte zijn broer hartelijk omdat hij, nu hij beschikte over alles wat voor ‘eigentlijk schilderen absoluut noodig is’, ‘met schilderen weer krachtig kan doorgaan’ (brief van 5 augustus 1882)

In dezelfde brief somde hij de materialen op die hij had aangeschaft. Daaronder was een ‘moist colour box’: volgens hemzelf  ‘een stuk gereedschap dat veel waard is om buiten te werken en eigentlijk absoluut noodig’.

 Later schreef hij dat deze verfdoos uitstekend in een schilderskist paste, zodat hij tegelijkertijd aan aquarel- en olieverfstudies kon werken. Tot dan toe gebruikte Van Gogh theeschoteltjes om zijn verf op te doen, maar die waren ‘lastig mee te nemen, vooral als men nog andere bagage heeft’. Naast de aanschaf van al deze materialen laat hij ook een nieuw perspectiefraam met twee spijlen maken dat ook buiten in de natuur stevig bleef staan, bijvoorbeeld op ongelijke duin- of bosgrond.    

briefschets van strand bij Scheveningen met perspectiefraam, brief van 5 augustus 1881

Vincent van Gogh, briefschets van het strand bij Scheveningen met perspectiefraam, 5 augustus 1881

Materialen voor buiten schilderen

In de tweede helft van de 19de eeuw werd het buiten schilderen (en plein air) onder kunstenaars steeds populairder. Fabrikanten van kunstenaarsmaterialen speelden daar op in en boden een steeds grotere verscheidenheid aan gereedschappen en materialen aan waarmee het eenvoudiger werd om buiten te werken: draagbare ezels, uiteenlopende schilderskisten waarvan het deksel als ezel kon dienen, of waarop dragers voor schilderijen konden worden vastgeprikt.  

Daarnaast waren er klapstoeltjes, parasols en allerlei potjes en flesjes voor bijvoorbeeld verfverdunners te krijgen. Er kwam speciaal papier voor olieverf op de markt en men begon speciale soorten bordkarton en karton te produceren, en kleine accessoires zoals houten afstandhouders om pas geschilderde doeken met de natte kant naar elkaar toe ongeschonden mee terug te kunnen nemen naar het atelier. 

Ook voor onvoorziene weersomstandigheden bedachten de fabrikanten allerlei oplossingen, zoals scheerlijnen om bij harde wind de ezel op zijn plaats te houden. 

Voorbeeld van een schilderskist geschikt om buiten mee te werken

Voorbeeld van een schilderskist geschikt om buiten mee te werken

Een afstandhouder waarmee doeken die nog nat waren los van elkaar vervoerd konden worden.

Een afstandhouder waarmee doeken die nog nat waren los van elkaar vervoerd konden worden.

Van Goghs over het buiten werken

Zoals alle kunstenaars kreeg ook Van Gogh te maken met de praktische problemen van het schilderen in de openlucht. In zijn brieven beschrijft hij zijn moeilijkheden met het vervoeren van materialen, hoe hij bij het schilderen ongunstige weersomstandigheden het hoofd biedt en welke reacties hij krijgt van voorbijgangers: 

‘Als een staaltje echter van de beleefdheid van het Haagsche publiek jegens de schilders kan dienen dat onverwacht een kerel achter mij, of uit een raam waarschijnlijk, een pruim tabak op mijn papier spoog – men heeft soms wel veel last.’ (brief van 11 september 1882) 

Hij kocht ook kleding voor zichzelf, ‘een sterke warme broek en [...] een paar stevige schoenen’, zodat hij ‘tegen weer & wind gewapend’ was. (brief van 5 of 6 augustus 1882) .  

Van Goghs eerste olieverfstudies in de open lucht

Uit deze brieven blijkt dat Van Gogh druk doende was de uitrusting en materialen te verzamelen die hij nodig had om en plein air te kunnen werken. Men vermoedt dat Van Gogh tot het eind van augustus 1881 ongeveer vijftien olieverfstudies heeft gemaakt, waarvan een groot deel verloren is gegaan. Men vermoedt bovendien dat hij de meeste daarvan, zo niet allemaal, en plein air schilderde. Duingrond wordt beschouwd als een van zijn eerste in de openlucht geschilderde werken. Binnenkort meer over de resultaten van het technisch onderzoek naar olieverfstudies die Van Gogh in de openlucht maakte.   

Vincent van Gogh, Duinen, olieverf op papier op paneel (35,5 x 49,5cm), privé collectie

Vincent van Gogh, Duingrond, 1882. Een van de eerste buiten geschilderde werken van Van Gogh.

 

2 reacties op “Van Gogh schildert buiten – een introductie”

  1. [...] Dit blogartikel was vermeld op Twitter door Van Gogh Museum en Geeta Bruin, Anne Douqué. Anne Douqué heeft gezegd: Van Gogh is sowieso cool : ) RT @vangoghmuseum Atelierpraktijk: Van Gogh schildert buiten http://goo.gl/fb/I1cKT [...]

  2. [...] completed about fifteen painted studies and from his description he indicates that he painted these en plein air. Unfortunately, the whereabouts of all but five of these studies are unknown. On 20th August 1882, he [...]