Reageren? »

Breitners Hoefsmid

Na een bezoek aan het Haagse atelier van kunstenaar George Hendrik Breitner, had Van Gogh zich begin juli 1883 in zijn brieven negatief uitgelaten over diens werk. Dat deze ‘fameus aan ’t knoeien’ was, was volgens beiden te wijten aan de fysieke gesteldheid van de kunstenaar. Breitner had inderdaad te kampen gehad met een ziekte, maar was aan de beterende hand.

Op 22 juli schreef Van Gogh dat hij van Breitner ‘een paar in wording zijnde aquarellen en een schilderij van een hoefsmederij, die met een bedaarder en juister hand en hoofd waren gedaan’ had gezien. Hoewel er meerdere schilderijen met dit onderwerp bekend zijn, is het waarschijnlijk dat onderstaand werk De hoefsmid destijds op de ezel stond. Dit was immers het doek dat Breitner eind 1883 voltooide.

De beginnend schilder Van Gogh keek naar zijn collega-kunstenaars. Om te achterhalen of hij iets van hen zou kunnen hebben opgestoken, is het interessant om de kunstwerken die hij beschrijft te onderzoeken.

.

G.H. Breitner, De hoefsmid, 1881-1883, olieverf op doek, particuliere collectie

.

G.H. Breitner, Een hoefsmederij, 1881-1882, aquarel, Museum Boijmans Van Beuningen

.

Overschilderen

Inspiratie voor het schilderij De Hoefsmid deed Breitner al in augustus-september 1881 op bij de militaire oefeningen in Brabant. Waarom duurde het zo lang voordat Breitner het schilderij – waarmee hij in 1881 begon – pas in 1883 afmaakte? In zijn brieven vinden we het antwoord. ‘Het schilderij […] heb ik naderhand na mijn terugkeer uit Rotterdam nog gewerkt om het meer af te maken’, schreef Breitner en voegde daaraan toe: ‘Maar ik had toen toch reeds voor ik naar Rotterdam ging een teekening van gemaakt, die […] naderhand aan het Museum Boymans is gegeven’.

Die ‘tekening’ bevindt zich nog steeds in die collectie: het is bovenstaande aquarel Een hoefsmederij. Deze onthult hoe het schilderij er mogelijk uit heeft gezien vóórdat Breitner het overschilderde. Hij was niet tevreden over de compositie en wijzigde daarom details in de indeling.

.

Röntgenopname van het schilderij G.H. Breitner, De hoefsmid, 1881-1883, olieverf op doek, particuliere collectie

.

Technisch onderzoek

Om te kijken of ons vermoeden klopt dat er onder de huidige voorstelling een andere compositie schuilt, hebben we een röntgenopname van het schilderij gemaakt. En wat bleek: Breitner heeft er inderdaad veel aan geknutseld. De foto laat een andere compositie zien. Eentje die verwant is aan de aquarel.

Met het blote oog zijn er afwijkende kwaststreken in het verfoppervlak zichtbaar. Vlug geschilderde verfstreken rondom het hoofd van het middelste paard verraden dat zijn hoofd een andere kant op heeft gestaan. De kwaststreken in de muurpartij doen vermoeden dat deze deuren bevatte, zoals op de aquarel. Bij het bekijken van de röntgenfoto bleek er op het schilderij nog een vierde paard en – rechts op de achtergrond – huizen te hebben gestaan. Maar het meest opvallende is dat er, net zoals op de aquarel, linksonder een hondje heeft gezeten. Dit was toen Van Gogh over de vloer kwam mogelijk al onder een nieuwe verflaag verborgen.

 

Comments are closed.