Op basis van de brieven is al heel wat bekend over de vriendschap tussen Van Gogh en Van Rappard. Maar was de relatie zo sterk dat ze elkaar bij het schilderen ook daadwerkelijk beïnvloedden en dat ze zelfs hun schildersmaterialen deelden? Om dit te onderzoeken heeft Kathrin Kirsch (tijdelijk onderzoekster binnen het project) de materialen van zeven werken van Van Rappard onderzocht, en die heb ik vervolgens vergeleken met de materialen die Van Gogh in dezelfde tijd gebruikte.
Schilderijen
De onderzochte werken zijn te verdelen in drie perioden:
1) 1883 – Van Rappard en van Gogh hebben veel contact (maar werken niet samen)
Het gaat om Drentse vrouw, Oudevrouwenhuis en Tegelschilders, waarvan hij – dat weten we uit zijn brieven – de twee laatste heeft gezien en de eerste misschien ook.
2) 1884 – Van Rappard en Van Gogh werken samen in Nuenen
Hier gaat het om De Wever en Spoelwindende vrouw. De Wever is ontstaan toen Van Gogh en Van Rappard samen in een weverij werkten in het voorjaar van 1884.
3) 1889 – Van Rappard en Van Gogh hebben geen contact meer
Dit betreft Zeegezicht en Duinlandschap.
Grondlaag
Uit de analyses van de grondlagen blijkt dat Van Rappard verschillende typen geprepareerd schildersdoek gebruikte. Dat is doek dat door de leverancier al van een grondlaag is voorzien. Dat hij in 1889 ander schildersdoek gebruikte dan in 1883/84 is goed te begrijpen als je bedenkt dat Van Rappard in 1889 van Utrecht naar Santpoort verhuisde en zijn schildersdoeken toen waarschijnlijk bij een andere leverancier, in de buurt van Santpoort, ging kopen. Het verschil tussen de schildersdoeken uit 1883 en voorjaar 1884 is opmerkelijker en heeft misschien te maken met Van Rappards bezoek aan Van Gogh. Uit de analyses van de grondlagen van De Wever en Spoelwindende vrouw bleek namelijk dat Van Rappard alleen voor deze werken hetzelfde soort doek gebruikte als Van Gogh vaak deed in Nuenen. Van Rappard zou dus voor deze schilderijen, die hij in aanwezigheid van Van Gogh maakte, een stuk doek van Van Gogh kunnen hebben gebruikt!
Verven
Van Gogh en Van Rappard gebruikten omstreeks 1884 een vergelijkbaar palet: vrij somber met diverse aardepigmenten. In veel verven van Van Rappard konden we daarnaast een beetje bariumsulfaat aantonen. Dat is een vulstof die waarschijnlijk door de fabrikant aan de verf werd toegevoegd. In de meeste van de onderzochte verven uit (het voorjaar van) 1884 van Van Gogh is bariumsulfaat afwezig. Van Rappard en Van Gogh moeten ieder hun eigen verf hebben gebruikt.
Beide kunstenaars pasten de verven ook op een overeenkomstige manier toe. Ze waren sterk geïnteresseerd in de principes van de kleurenleer die vanaf begin negentiende eeuw (o.a. door Goethe in 1810) werd ontwikkeld. Zo stuurde Van Rappard Van Gogh twee boeken over dit onderwerp toe. De toepassing van deze leer vinden we onder andere terug in de manier waarop de twee heren hun donkere verven samenstelden. Beiden mengden ze pigmenten met de primaire kleuren (rood, geel en blauw) in plaats van mengsels te maken van witte, zwarte en bruine pigmenten zoals in de eeuwen daarvoor gangbaar was. Later zou Van Gogh hierover schrijven: ‘een van de mooiste dingen van de schilders van deze eeuw is geweest: het schilderen van donker dat toch kleur is…’.
Dwarsdoorsnede van monster van Van Goghs ‘Stilleven met flessen en aardewerk’
Dwarsdoorsnede van monster van Van Rappards ‘Wever’
Hallo Muriel,
Interessant om te lezen hoe diepgaand je met het werk van van Gogh bezig bent. BaSO4 (Bariet) wordt ook gebruikt in de emulsie van fotopapier voor z/w – foto’s.
Als ik naga hoe wij in ons z/w – fotogroepje praten over technische zaken als soorten papier, ontwikkelaars etc. dan mag je aannemen dat Vincent dat ook heeft gedaan met zijn schilder – vriend. Vragen als:”Hoe maak jij die kleur?”en “Waar koop jij je spullen?”zullen zeker zijn gesteld!
Als liefhebber van z/w – fotografie smul ik steeds weer van zijn mooie low-key interieurs, zowel in zijn tekeningen als zijn schilderijen.
Succes met je onderzoek.
M.vr.gr. Albert Visser (1948) Tolbert (bij Groningen)