Van Rappard: de uitverkoren werken

De schilderijen van Anthon van Rappard die worden onderzocht

In het streven Van Goghs atelierpraktijk in context te plaatsen doen we onderzoek naar het werk van andere kunstenaars die hij kende en/of bewonderde. Anthon van Rappard kwam duidelijk in aanmerking als een van de belangrijkste onderzoekskandidaten. Een briefwisseling tussen beide schilders leverde het geschreven bewijs van hun vriendschap. De volgende stap was te kijken naar de werken die de beide kunstenaars in de periode van hun vriendschap maakten en onderzoek te doen naar de materialen en technieken die ze gebruikten. Van Rappard heeft aan het begin van Van Goghs schildersloopbaan mogelijk invloed op hem gehad. In de zomer van 2007 selecteerden Sarah Heyse, die als stagiaire bij het Van Gogh Museum kunsthistorisch onderzoek naar Van Rappard deed, en ik een aantal werken die volgens ons het meest interessant waren om aan een nader onderzoek te onderwerpen.

Het zoeken naar werken

Het Van Gogh Museum heeft slechts twee werken van Van Rappard in zijn collectie. Dus moesten we, om een goede indruk te krijgen van de technieken en materialen die Van Rappard gebruikte, een beroep doen op andere instituten en in sommige gevallen privé-eigenaren. De catalogus met de titel Anthon van Rappard: companion and correspondent of Vincent van Gogh van Jaap W. Brouwer, Jan Laurens Siesling en Jacques Vis (1974, Arbeiderspers, Maarsen) bevat een uitgebreide lijst met Van Rappards oeuvre. Deze lijst vormde voor ons de belangrijkste bron voor het opsporen van werken van deze kunstenaar.

Bij het maken van een keuze van de werken die we nader onder de loep wilden nemen lieten we ons leiden door verschillende factoren:

• Datering: we waren vooral geïnteresseerd in werken die Van Rappard geschilderd zou kunnen hebben toen hij in gezelschap van Van Gogh verkeerde. Dit zou mogelijk inzichten kunnen opleveren in de materialen die beide kunstenaars gebruikten en de wijze waarop ze elkaar beïnvloed zouden kunnen hebben. We richtten ons hierbij op de periodes in mei en oktober 1884 die ze gezamenlijk in Nuenen doorbrachten.
• Onderwerpen: door werken te onderzoeken waarop vergelijkbare onderwerpen stonden afgebeeld zou het volgens ons gemakkelijker worden de overeenkomsten en verschillen in schildertechniek tussen de twee schilders te analyseren.
• Werken die Van Gogh waarschijnlijk zelf heeft gezien, zoals blijkt uit de briefwisseling tussen de twee kunstenaars.
• Toegankelijkheid: voor het uitvoeren van een volledig technisch onderzoek van een werk is er, behalve tijd, ook bepaalde apparatuur nodig, zoals een microscoop, UV-licht en een infraroodcamera. Veel instellingen en particuliere eigenaren hebben geen toegang tot dit soort apparatuur. We wisten dus dat we een beroep moesten doen op de welwillendheid van de eigenaren, die toestemming moesten geven om hun werken naar het restauratieatelier te laten vervoeren om daar het onderzoek uit te voeren.

Samenwerking

In de zomer van 2007 hebben we contact opgenomen met het Centraal Museum in Utrecht, met het verzoek of we de werken van Anthon van Rappard die tot hun collectie behoorden mochten onderzoeken. Het Centraal Museum toonde zich zeer bereidwillig met ons samen te werken, net als het Gemeentemuseum in Den Haag, dat ons in de gelegenheid stelde een van de werken te onderzoeken die Van Gogh volgens ons gezien moet hebben toen hij Van Rappard in 1883 in Utrecht bezocht. Ook de particuliere eigenaren die ons toestemming gaven hun Van Rappards van dichtbij te bekijken, zijn we zeer dankbaar.

De kandidaten:

Anthon van Rappard, Drentse vrouw, 1882 Anthon van Rappard, Studie voor Oudevrouwenhuis op West-Terschelling, 1883

Anthon van Rappard, Studie voor Oudevrouwenhuis op West-Terschelling, 1883, olieverf op linnen 24,2 x 45,5 cm, particuliere collectie

Anthon van Rappard, Oudevrouwenhuis op West-Terschelling, 1883, olieverf op linnen 24,2 x 45,5 cm., Gemeentemuseum, Den Haag inv. 21-1930.

Anthon van Rappard, Spoelwindende vrouw, 1884. olieverf op linnen 51,2 x 64,7 cm, Centraal Museum, Utrecht inv.7635-a

Anthon van Rappard, Wever, 1884, olieverf op linnen, 26,3 x 35,2cm, Van Gogh Museum, Amsterdam s 487 v/1997

Anthon van Rappard, Tegelschilders, 1883, olieverf op linnen 31 x 23,2, Centraal Museum, Utrecht inv. CM7634-7

Anthon van Rappard, Oude vrouw aan een spinnewiel, 1883-1884, olieverf op linnen, particuliere collectie

Anthon van Rappard, Duinlandschap, z.d., olieverf op linnen 26 x 46,7cm, Centraal Museum, Utrecht inv. CM 7634-4

Anthon van Rappard, Branding, z.d., olieverf op linnen 24,7 x 45 cm, Centraal Museum, Utrecht inv.CM 7637

Wat zijn we aan de weet gekomen?

Van zeven van de negen onderzochte werken hebben we verfmonsters genomen, en de gebruikte pigmenten en gronderingen (grondlagen) werden geanalyseerd. Alle werken werden op doek geschilderd. Waar mogelijk werd de weefseldichtheid van het doek bepaald (met behulp van zogenaamde draadtellingen). Deze informatie werd vervolgens vergeleken met schilderijen die Van Gogh maakte in de periode dat hij contact had met Van Rappard.

In een volgende blogpost zullen we nader op deze ontdekking ingaan – houd deze plek dus goed in de gaten!