In het begin van de jaren 80 van de 19e eeuw heeft Van Gogh veel gestudeerd op het maken van tekeningen. Hij hoopte toen als illustrator voor tijdschriften inkomsten te verwerven. Het lijkt erop dat hij voor de complexe tekeningen gebruik maakte van een soort database van tekeningen van eenvoudige modellen, die hij in de samengestelde tekeningen kopieerde. Dit is één van de aanwijzingen dat Vincent van Gogh veel aandacht besteedde aan de voorbereiding van zijn werk. In de 6 minuten durende film Had Van Gogh een Database? gaat Teio Meedendorp hier nader op in.
Over het gebruik van een ‘data-base’ kan eigenlijk geen twijfel bestaan. Ik denk dat het niet uitsluitend beelden/figuren betrof die hij naar de natuur tekende, maar ook uit bronnen overnam. Bijv, de Engelse geIllustreerde bladen, en zijn teken/les boek. (Hij is ook door het natekenen van voorbeelden met zijn tekenstudie begonnen) Deze ‘clichés’ nam hij domweg over en bleef hij gebruiken. M.i. is Sorrow hier een voorbeeld van. Ook veel later (ook in schilderijen) zie je dezelfde figuurtjes terugkomen. Vreemd genoeg altijd in een wanverhouding’met de totale afbeelding. Ik kan dat niet goed verklaren, aangezien V erg serieus bezig was met verhoudingen e.d.. Hij zal dat zelf ook gezien hebben. Ik denk soms dat hij ze in het kader van zijn kleurbenadering gebruikte als ‘toon/accent’ e.d. Op deze wijze is er juist wel weer sprake van een goede verhouding. (Bijvoorbeeld de kat in de tuin van Daubigny is met dat oogmerk aangebracht)
Een vraag die ik heb over het kleurgenruik. Is het mogelijk niet interessant om de werken van V in kleur te herstellen? Lijkt mij in een bepaald foto- procedé goed mogelijk.
Beste Jan Pieter,
In antwoord op uw laatste vraag: het in digitale beelden opfrissen van de kleuren van Van Goghs schilderijen met behulp van de kleurwetenschap zou zeker een optie kunnen zijn. Ondanks hun wetenschappelijke basis komen zulke reconstructies nooit exact overeen met hoe zijn schilderijen er oorspronkelijk uitzagen. Maar wat ze zeer interessant maakt is, zoals u al zegt, dat ze ons de visuele consequenties van kleurverandering helpen begrijpen. Daarom hebben we contact gezocht met professor Roy Berns van het Musell Color Science Laboratory van het Rochester Institute of Technology in de VS, en hem gevraagd de mogelijkheden daarvan samen met ons te onderzoeken. In 2002 heeft Roy Berns geprobeerd de helderroze kleur van de door de kunstenaar aangebrachte grondering in De tuin van Daubigny (juni 1890) digitaal op te frissen. De grondering is inmiddels helaas vaalgrijs doordat de geraniumlak, vermengd met loodwit, is verbleekt. Verbleekte geraniumlak blijkt ook de oorzaak van de kleurveranderingen in de vloeren, muren en deuren van Vincents De slaapkamer (oktober 1888). Dit schilderij wordt momenteel gerestaureerd, wat te volgen is op het blog Slaapkamergeheimen. In komende posts op dit blog zal Roy Berns beschrijven hoe hij aan de hand van beelden, metingen en Van Goghs beschrijvingen van het schilderij zal proberen De slaapkamer digitaal op te frissen. Zie over dit onderwerp ook: R.S. Berns, ‘Rejuvenating Seurat’s palette using color and imaging science: A simulation’, in R.L. Herbert, Seurat and the Making of La Grande Jatte, Art Institute of Chicago and University of California Press, pp. 214-227, 2004.
Ella Hendriks
restaurator Van Gogh Museum