1 reactie »

Een optisch teekentoestel

In 2006 ben ik in het kader van het project Van Goghs atelierpraktijk onderzoek gaan doen naar Anton Mauve, een Hollandse tijdgenoot én leermeester van Vincent van Gogh. Op de kaft van een van Mauves schetsboeken vond ik de volgende aantekening: Optisch Teekentoestel / A. Tjaden Deventer. Maandenlang ben ik op zoek geweest naar deze Tjaden uit Deventer en zijn tekentoestellen. 

Uit archiefonderzoek bleek dat  A. Tjaden van 1854 tot 1903 als uitgever in Deventer was gevestigd. Hij gaf allerlei soorten boeken uit, van kinderverhalen tot almanakken en verkocht papier en andere schrijfbenodigdheden. Op een circulaire van november 1902 werd vermeld dat Tjaden optische teekentoestellen verkocht. Maar wat er precies met dat optische teekentoestel werd bedoeld, daar kwamen we maar niet achter.

Met collega’s van het Museum Boerhaave (Rijksmuseum voor de Geschiedenis van de Natuurwetenschappen en van de Geneeskunde) heb ik allerlei tekenhulpmiddelen bekeken en uitgeprobeerd, van een camera lucida tot een camera obscura. Maar van de term ‘optisch teekentoestel’ hadden zij ook nog nooit gehoord. Het mysterie bleef onopgelost, totdat collega Teio drie jaar later, op 1 april 2009,  iets heel interessants op internet vond: een Brits veilinghuis had in 2002 een ‘camera obscura’ van A. Tjaden verkocht, met als omschrijving:

A. Tjaden; a reflex camera obscura with grained paper-covered card body, internal clear glass screen, label Optisch Teekentoestel, Deventer A. Tjaden and lens with wooden lens cap, the card lid lifting to form a light shade with side flaps.

Het is dus toch een camera obscura (zie plaatje hieronder)! Eindelijk is het mysterie opgelost, maar ja, wat Mauve nu eigenlijk deed met een camera obscura, weten we nog steeds niet. Wordt vervolgd…

Hier vind je een 19de-eeuwse omschrijving van een camera obscura.

Optisch teekentoestel

 

 

Een reactie op “Een optisch teekentoestel”

  1. Hans van der Kraan :

    “wat Mauve nu eigenlijk deed met een camera obscura”

    Anton Mauve lijkt mij een “fotograaf zonder filmmateriaal”. Vergelijk de camera obscura met een zoeker van een foto- of filmcamera. Je componeert daarmee en daarin het beeld dat je wilt vastleggen. Maar op een knopje drukkken was er niet bij, daarvoor heeft een schilder zijn verf, penselen & doek.

    Een ander mooi voorbeeld van een “fotograferende” schilder is Christiaan Andriessen. Op een prachtig getekend zelfportret beeldt hij zichzelf af, op de rug gezien, met een camera obscura in de handen. Zo observeert hij de voorbijgangers en de omgeving van zijn huis. Hij leunt als een echte fotograaf tegen de deurpost, want een camera moet je stilhouden. Fascinerend! Zijn fotografische kijk is duidelijk terug te vinden in zijn unieke dagboektekeningen.

    Wie de mooie tentoonstelling in het Amsterdams Stadsarchief (De Bazel) indertijd gezien heeft, weet wat ik bedoel. Link: http://stadsarchief.amsterdam.nl/presentaties/uitgelicht/andriessen/achtergrond/index.nl.html

    Wie al die dagboektekeningen meteen wil doorbladeren moet hier zijn.
    Link: http://stadsarchief.amsterdam.nl/presentaties/uitgelicht/andriessen/overzicht/index.nl.html

    Voor de haastige lezer/kijker (m/v): Ga meteen naar 20 juli 1806! Daar staat onze Christiaan te “fotograferen”. Wat zou ik graag dié camera obscura in onze apparatuurcollectie hebben.

    Hans van der Kraan, Film Gerelateerd/Beheer Apparatuurcollectie EYE Film Instituut Nederland